Oprecht Onafhankelijk Nieuws & Opinies

Houd ons in de lucht om mee te strijden voor de vrijheid

STOF TER OVERDENKING – Deel 4: Het Stockholmsyndroom

Deel onze artikelen en doorbreek de censuur
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

De reeks Stof ter overdenking onderzoekt of er wetenschappelijke verklaringen zijn voor het gedrag van de meerderheid van de burgers onder het huidige regiem. Zijn er experimenten die uitwijzen hoe bereid mensen zijn om eigen normen en waarden los te laten en een totalitair regiem te omarmen?

Wat voorafging

Deel 1 ging in op het Milgram-experiment dat testte in welke mate zijn mensen loyaal aan wat zij ervaren als het gezag? Zijn ze, tegen hun normen en waarden in, bereid anderen leed aan te doen op last van het gezag? Het resultaat; 80% gehoorzaamt het gezag in plaats van het eigen moreel kompas.

In deel 2 kwam het Stanford-experiment van Philip Zimbardo aan bod dat ging over de invloed van de situatie op het gedrag van mensen. Zou iemand gebracht in een positie van macht die macht misbruiken en de medemens leed berokkenen? Het antwoord: ‘Ja, de overgrote meerderheid’.

In het derde deel, The Third Wave, zagen we hoe snel mensen het fascisme omarmen en hoe simpel dat te bereiken is. Binnen vijf dagen had de geschiedenisleraar Ron Jones meer dan 200 studenten ingelijfd in een organisatie die alle kenmerken had van het fascisme.

In dit vierde en laatste deel kijken we naar het Stockholmsyndroom. De term wordt gebruikt om een psychologisch schijnbaar onverenigbare tegenstelling te beschrijven. Slachtoffers van gijzeling of langjarig misbruik bewonderen, loven hun gevangennemer en misbruiker, hebben begrip en empathie voor de hen. Dat lijkt onbegrijpelijk maar toch zijn er goede verklaringen voor.

Hoe de term Stockholmsyndroom ontstond

Op 23 augustus 1973 overvielen twee criminelen schietend met machinegeweren een bank in Stockholm, Zweden. De twee bankrovers gijzelden drie vrouwen en een man gedurende 131 uur. De gegijzelden kregen dynamiet aangebonden en werden in een bankkluis gestopt. Op 28 augustus werden ze bevrijd.

Na hun bevrijding vertoonden de bevrijde gijzelaars een schokkende houding jegens hun gijzelnemers in aanmerking nemend hoe ze waren behandeld en vijf dagen lang voor hun leven vreesden. Tijdens hun interviews met de media werd duidelijk dat ze hun gijzelnemers steunden en uiteindelijk meer angst hadden voor de politie die hun kwam redden. De gijzelaars hadden het gevoel alsof hun gijzelnemers hen beschermden tegen de politie. Een van de vrouwen verloofde zich later met een van de bankrovers en begon een crowd funding ter ondersteuning van zijn verdediging. Het was overduidelijk dat de gijzelaars een emotionele band hadden opgebouwd met hun gevangennemers.

De psychische toestand waarin de gijzelaars waren, werd bekend als het Stockholmsyndroom. Toch was dat in de psychologie niet de eerste keer dat een dergelijk fenomeen werd gesignaleerd. Alleen de naam kwam later.

Andere voorbeelden

Er zijn andere voorbeelden die voor een oppervlakkige toeschouwer grote overeenkomst vertonen met de bankoverval in Stockholm.

Een van de bekendste is Patty Hearst. Ze was de kleindochter van een mediamagnaat, William Randolph Hearst. In 1974 werd ze gevangengenomen door het Symbionese Liberation Army, een soort stedelijke guerrillagroep. Onder een nieuwe naam, Tania, man ze deel aan bankovervallen als lid van de SLA. Ze sprak publiekelijk steun uit aan de guerrillagroep. Toen ze terecht stond, gebruikte ze het Stockholmsydroom tevergeefs als basis voor haar verdediging.

Colleen Stan werd ontvoerd en zeven jaar lang in een kist onder een bed opgesloten. Ze werd mishandeld, verkracht en gedwongen te leven als een soort seksslaaf. En ondanks dat haar toegestaan werd haar moeder te bezoeken, deed ze geen poging om te ontsnappen. Aan haar situatie kwam een eind toen de vrouw van de gijzelnemer, die volledig op de hoogte was, uiteindelijk haar man aangaf bij de politie.

Er zijn nog andere voorbeelden die, wanneer men wat nauwkeuriger kijkt, grote gelijkenis hebben met deze gevallen. Denk daarbij aan misbruikte kinderen of incestslachtoffers die desondanks zeer gehecht blijken aan hun misbruiker. Mishandelde vrouwen die door dik en dun hun echtgenoot steunen en vaak de schuld op zich nemen voor het gedrag van hun mishandelaar. Dikwijls weigeren ze zelfs aangifte te doen. Mensen die lid zijn van een sekte zijn er vatbaar voor. Het Jim Jonesdrama in 1978 met 909 zelfmoorden van sekteleden is een van de bekendste voorbeelden is. Zelfs tussen twee mensen die een liefdesrelatie hebben kan er sprake zijn van een zeer dominante partner die alles controleert en de ander misbruikt; seksueel, dwingen tot een bepaalde levensstijl, financieel parasiteert.

Gevolgen

Uiteindelijk blijkt het ontwikkelen van een emotionele band met de dominante partij een overlevingsstrategie van de misbruikte, gegijzelde underdog. Het slachtoffer ontwikkelt positieve gevoelens voor de misbruiker. En tegelijk ook juist negatieve gevoelens jegens politie of familie en vrienden die de situatie proberen te beïnvloeden. Slachtoffers tonen begrip voor de beweegredenen van de misbruiker of helpen hen zelfs. In uiterste gevallen werken ze zelfs de mensen tegen die hen proberen te helpen of te bevrijden. Natuurlijk zijn deze effecten niet in alle gevallen zo.

Het is inmiddels zo’n bekende reactie dat bijvoorbeeld politieonderhandelaars bij een bankoverval er niet langer van opkijken. Sterker, in dergelijke situaties wordt het zelfs aanbevolen zo’n soort band aan te gaan omdat het de kans op overleven vergroot.

Hoe ontstaat het Stockholmsyndroom

Er is een ingebeelde of daadwerkelijke dreiging voor lichamelijk of geestelijk overleven. De (ingebeelde) bedreiging kan ontstaan door zelf bedreigd te worden, er getuige van te zijn. De overtuiging dat de bedreiger zijn bedreiging uit zal voeren speelt een rol.

In zo’n gijzelingssituatie zoekt het slachtoffer naar een gebaar, het kleinste signaal van goede wil van de misbruiker dat erop kan wijzen dat de situatie mogelijk kan verbeteren. Wanneer de misbruiker zo’n signaal afgeeft, ziet de misbruikte partij dat als een positieve eigenschap van de gijzelnemer.

Verder is het slachtoffer geïsoleerd van elk ander perspectief op de situatie behalve het perspectief van de dominante partij. Het slachtoffer heeft het constant het gevoel op eieren te lopen. Bang dat een woord, gebaar of handeling tot intimidatie of een uitbarsting zal leiden. Uit zelfbehoud begint het slachtoffer de wereld te bekijken vanuit de ogen van de misbruiker.

En tenslotte is er, al dan niet ingebeeld, de onmogelijkheid aan de situatie te ontsnappen. Bij een bankoverval is dat duidelijk. Maar ook in andere situaties kan dat het geval zijn. Denk aan financiële afhankelijkheid, contractuele banden, wettelijke consequenties (bv scheiding) of nog ernstiger repercussies wanneer het de misbruiker uitkomt.

De parallellen anno nu

Net als bij de vorige drie experimenten, Milgram, Stanford en The Third Wave, zien we ook hier zeer sterke gelijkenissen met wat er nu om ons heen gebeurt.

Voorwaarde 1 – De bedreiging   Het is uiteraard al lang bekend dat de dreiging om te sterven aan corona voor het overgrote deel van de bevolking volstrekt ingebeeld is. Maar voor het ontstaan van het syndroom is dat niet van belang. De massa handelt immers alsof de dreiging reëel is. Dat wordt gevoed door het regiem met ‘enge beelden’, propaganda en gefingeerde cijfers.

De dreiging kan overigens ook bestaan uit ernstige repercussies wanneer je je niet aan de regels houdt; idioot hoge boetes, arrestatie, strafblad, sluiting van je bedrijf. Protesteer je, ben je goed om overreden te worden, in elkaar geslagen te worden, gearresteerd te worden. De beelden hoe de para-militaire Polizei tekeergaat tegen vreedzame protestanten op het Malieveld maken dat overduidelijk. Beelden die het regiem weer gebruikt om kracht uit te stralen: ‘Vreest met grote vreze de ijzeren vuist van het regiem’. Kortom, voor de gelovigen is er sowieso een dreiging en voor de andersdenkenden een reële dreiging wanneer ze zich verzetten.

Voorwaarde 2 – De ‘goede daad’    De ‘goede daad’ van het regiem is simpel: ‘Gedraag je volgens onze super effectieve, niet te negeren voorschriften en alles zal goed komen’. En de naïeve, slaafs gehoorzamende burgers, zogenaamde nappies (mondluierdragers), gedragen zich conform. Elke verlichting van de maatregelen, uiteraard slechts een gedeeltelijke, wordt gezien als gebaar van goede wil. Vervolgens trekt het regiem de wurggreep weer verder aan met weer de belofte dat het later allemaal beter gaat worden. Elk gebaar van genade, na vaccinatie wordt het weer normaal, wordt gezien als gebaar van goede wil. Maar de wurggreep wordt onverbiddelijk alsmaar strakker aangetrokken; een nieuwe, dodelijke variant is op komst. Vervolgens moeten hele bedrijfstakken dicht met de belofte dat ze datum zus en zo weer open mogen…

Voorwaarde 3 – Geen alternatieve kijk op de situatie    Het mediabombardement, al dan niet onder regie van het regiem, toont slechts één boodschap: ‘De dreiging is ernstig en Onze Weg is de Enige Weg naar een stralende nieuwe toekomst. Alternatieven zijn er niet’. Deze massa-indoctrinatie is al bijna tien maanden gaande. Alle andere zienswijzen wordt te vuur en te zwaard bestreden. Censuur alom zowel op internet, de msm en zelfs in de boekuitgeverij. Baudets boek over 10 jaar knoeibewind van Rutte wordt simpelweg niet uitgegeven. Elke vorm van non-conformisme wordt genegeerd of actief bestreden. Elke overwinning van het regiem wordt breed uitgemeten: ‘Actiegroep door de rechter in het ongelijk gesteld.’ De boodschap: ‘Zie je wel dat wij gelijk hebben. De onafhankelijke rechter (sic!) heeft het zelf gezegd’. In welke mate die zogenaamd onafhankelijke rechter volkomen in handen is van de politiek, kunt u lezen in het artikel Over de mythe van de onafhankelijke rechter.

Voorwaarde 4 – Vluchten kan niet meer     Over de hele wereld heerst thans één totalitair bewind, het corona-isme. Die term is niets meer dan een ander woord voor fascisme met een medisch vernislaagje. ‘Vluchten kan niet meer, zou niet weten waarnaartoe’, zongen Jenny Arean en Frans Halsema. Nog nooit is een regel uit een lied zo letterlijk te nemen. Nergens ter wereld kan iemand die er anders over denkt of normaal wil leven, nog terecht. Ontsnapping is onmogelijk; fysiek niet en ook mentaal niet. Het fascistische corona-isme heeft de hele maatschappij tot in de haarvaten vergiftigd.

Hoe eindigt het

Niet elke gijzeling eindigt met het Stockholmsyndroom. Twee gijzelaars tijdens een bankoverval deden heel iets anders. Een scherpschutter schakelde de bankrover uit. De bevrijde gijzelaars sleepten hem naar het raam, trokken hem overeind en nodigden de politie uit hem nog een paar kogels in zijn lijf te schieten. Deze uitkomst zal het waarschijnlijk niet gaan worden na de Omwenteling. Alhoewel er beslist mensen zijn die dat graag zouden zien gebeuren.

Stof ter overdenking – Conclusies

De rode draad in de reeks is het effect van macht op mensen in een machtspositie, het misbruik dat daaruit volgt en welke consequenties dat heeft voor de ondergeschikte partij.

In deel 1 over Milgram zagen we dat wanneer het gezag haar macht misbruikt, ze mensen dwingen hun moreel kompas van goed en kwaad los te laten of dat (on)bewust uit te schakelen. Het resultaat is dat meer dan 80% een medemens zal doden op last van het gezag.

In deel 2 over het Stanford prisonexperiment zagen we dat de overgrote meerderheid van normale mensen die in een positie van macht komen, deze macht misbruiken door hun medemens wreed te onderdrukken en hen lichamelijk en/of psychische schade aan te doen.

In The Third Wave zagen we hoe eenvoudig iemand in een positie van macht in staat is op korte tijd een grote groep mensen te manipuleren en verleiden tot het fascisme met alles wat daarbij hoort; een leider wiens woord wet is, conformisme, geen plaats voor het individu, machtsmisbruik, onderling verraad, polarisering.

Het Stockholmsyndroom geeft inzicht in de reacties van de underdog die het moet ondergaan. Kijk om je heen zie hoe de meerderheid slaafs gehoorzaamt aan het gezag en hun acties te vuur en te zwaard verdedigt.

Lessen uit het verleden

Sommigen zullen zeggen dat dit maar kleinschalige experimenten/gebeurtenissen zijn en twijfelen of dit ook in de praktijk gebeurt. Het antwoord is ja. Het is letterlijk miljoenen malen bewezen; de killing fields in Cambodja, de nazi-Vernietungslager, de Sovjet-Russische goelags, de werkkampen van de Jappen, de Serven in Srebrenica. Lees het uitstekende boek De Eeuw van Mijn Vader van Geert Mak. Het beschrijft de gebeurtenissen in Europa gedurende de 20e eeuw. Het is één aaneenschakeling van oorlog, machtsmisbruik, volksmennerij, demagogie en oorlogshitserij. Knijp er niet te hard in, want het bloed loopt eruit.

Er is geen aanleiding om te denken dat politici nu een haar beter zijn dan toen. Tijdens elke omwenteling worden steevast die groepen opgepakt die grondig van mening verschillen met wat de mainstream roept, wat autoriteiten propaganderen. Dat zijn de intellectuelen, filosofen, studenten, de niet-staatsgezinde pers, vakbondsleiders. Iedereen die zich verzet is het haasje. Deze groep wordt bestempeld als staatsvijandelijk. Ze wordt het mikpunt van vervolging door de staat en vogelvrijverklaard. Voorbeelden genoeg. De ‘rijke’ koelakken onder Stalin, de intellectuelen tijdens de Culturele Revolutie onder Mao in China, de joden in fascistisch Duitsland, mensen met links sympathieën in de US onder het McCarthyisme (de Rode Angst). Klokkenluiders als Assange, Snowden en Manning worden ook nu nog  vervolgd en, indien mogelijk, opgesloten. De rode draad? Macht en machtsmisbruik, slaafse burgers die gehoorzamen en lui in dienst bij het regiem die ijverig het vuile werk opknappen. Want Stalin, Mao, Hitler, Franco, Idi Amin en al die andere fascistische dictators waaronder Mark R. en Hugo de J. kunnen niet zonder hen.

Het ware formaat van fascisten

Hannah Arendt, een Duits-joodse filosofe, vluchtte in 1933 uit nazi-Duitsland. Ze schreef diverse boeken over de totalitaire staat. Zij concludeert dat in een totalitaire staat de staat er niet langer is voor de burger maar de burger voor de staat. Onze eigen filosoof Baruch Spinoza (1632-1677) schreef het al: ‘Het doel van de staat is vrijheid’. Het staat nota bene op de sokkel van zijn standbeeld in Amsterdam waar het ‘sociale experiment’ met mondluiers als een van de eerste werd ingevoerd… Zijn erfenis verkwanselt door leeghoofd Halsema.

Arendt woonde processen bij tegen nazioorlogsmisdadigers waaronder dat van Eichmann in Jeruzalem in 1963. Onze eigen Harry Mulisch was daar ook. Beiden beschreven hoe onbetekenend Eichmann eruitzag nu hij gestript was van alle macht en gehoorzame ondergeschikten. Hij was teruggebracht tot zijn ware formaat; een miezerige bureaucraat verleidt door de smaak van totalitaire macht. Een minkukel die desondanks in staat was gebleken miljoenen joden te vernietigen.

Hopelijk zien we binnen zeer korte tijd dat wat zich de politieke ‘elite’ waant, in soortgelijke omstandigheden inclusief hun Befehl-ist-Befehl handlangers.

Ik wens u wijsheid.

Karel Nuks

 

 

 


Deel onze artikelen en doorbreek de censuur
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Deel dit artikel!

Subscribe
Abonneren op
Mag uw echte naam zijn of een pseudoniem
Niet verplicht
4 Reacties
oudste
nieuwste meest gestemd
Inline Feedbacks
Zie alle comments
CommonSenseTV
nl Dutch
X
4
0
Wat is uw reactie hierop?x
()
x